Սիրիայի վերադարձը ՔԶԱԿ-ի քվեարկությանը

Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունը վերականգնել է իր քվեարկության իրավունքները Քիմիական զենքի արգելման կազմակերպությունում (ՔԶԱԿ)՝ միջազգային մարմին, որը պատասխանատու է քիմիական զենքի կանխարգելման և վերացման համար։ Այս որոշումը, որը հայտարարվել է կազմակերպության կողմից, հիմնված է «հանգամանքների փոփոխության» վրա, ինչը նշանակում է նախկինում գոյություն ունեցող իրավիճակում տեղի ունեցած զարգացումներ։ Սիրիայի իրավունքները կասեցվել էին 2021 թվականին՝ կապված քիմիական զենքի օգտագործման և հայտարարագրման շուրջ մտահոգությունների հետ։

Իրավունքների կասեցման պատմությունը

Սիրիան ՔԶԱԿ-ին անդամակցել էր 2013 թվականին՝ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևից և Ռուսաստանի ու Միացյալ Նահանգների միջև կնքված համաձայնագրից հետո։ Այդ ժամանակահատվածում Սիրիայի տարածքում տեղի ունեցած քիմիական հարձակումները լայն արձագանք էին գտել միջազգային հանրության կողմից։ Անդամակցությունը ենթադրում էր երկրի քիմիական զենքի ողջ պաշարի ոչնչացման պարտավորություն։ Սակայն, հաջորդող տարիներին, ՔԶԱԿ-ի հետաքննությունները և զեկույցները բազմիցս մատնանշել են Սիրիայի կողմից քիմիական զենքի օգտագործման շարունակական դեպքեր, ինչպես նաև դրա պաշարների և արտադրական հնարավորությունների վերաբերյալ ոչ ամբողջական կամ կեղծ տեղեկություններ տրամադրելու մեղադրանքներ։

2020 թվականին ՔԶԱԿ-ի հետաքննական և նույնականացման թիմը (ԻՆԹ) հրապարակեց մի զեկույց, որում եզրակացվում էր, որ Սիրիայի ռազմաօդային ուժերը պատասխանատու են 2017 թվականին Սիրիայի հյուսիսում գտնվող Լաթամինա քաղաքում սարին և քլորին քիմիական նյութերի օգտագործման համար։ Այս և նմանատիպ այլ զեկույցները հանգեցրին նրան, որ 2021 թվականի ապրիլին ՔԶԱԿ-ի անդամ պետությունների կոնֆերանսը քվեարկեց Սիրիայի քվեարկության իրավունքները կասեցնելու օգտին։ Այդ որոշումն ընդունվեց անդամ պետությունների երկու երրորդի մեծամասնությամբ՝ որպես պատասխան Սիրիայի կողմից Քիմիական զենքի կոնվենցիայի խախտումներին։

«Հանգամանքների փոփոխություն» և իրավունքների վերականգնում

ՔԶԱԿ-ի կողմից «հանգամանքների փոփոխություն» արտահայտության օգտագործումը ենթադրում է, որ կազմակերպությունը գնահատել է Սիրիայի վարքագծի կամ համագործակցության մեջ տեղի ունեցած որոշակի դրական զարգացումներ։ Սակայն, ՔԶԱԿ-ը դեռևս չի հրապարակել մանրամասն տեղեկություններ այն մասին, թե կոնկրետ ինչ փոփոխություններ են հիմք հանդիսացել այս որոշման համար։ Հնարավոր է, որ Սիրիան վերջին շրջանում ավելի համագործակցող դիրքորոշում է որդեգրել ՔԶԱԿ-ի հետ՝ կապված իր քիմիական զենքի ծրագրի վերաբերյալ բացահայտումների կամ տեսչական ստուգումների հետ։

Հարկ է նշել, որ քվեարկության իրավունքների վերականգնումը չի նշանակում, որ ՔԶԱԿ-ը հրաժարվել է Սիրիայի դեմ իր բոլոր մեղադրանքներից կամ մտահոգություններից։ Կազմակերպությունը շարունակում է վերահսկել Սիրիայի պարտավորությունների կատարումը Քիմիական զենքի կոնվենցիայի շրջանակներում։ Այս որոշումը կարող է դիտվել որպես դիվանագիտական քայլ՝ Սիրիային ՔԶԱԿ-ի շրջանակներում ավելի մեծ համագործակցության խրախուսելու համար, միևնույն ժամանակ պահպանելով ճնշումը՝ ապահովելու համար, որ երկիրը լիովին կատարի իր պարտավորությունները։

Միջազգային արձագանքը և հետագա քայլերը

Սիրիայի քվեարկության իրավունքների վերականգնման որոշումը, ամենայն հավանականությամբ, տարբեր արձագանքներ կստանա միջազգային հանրության կողմից։ Որոշ երկրներ կարող են ողջունել այս քայլը՝ որպես Սիրիայի հետ դիվանագիտական ներգրավվածության և համագործակցության խթանման միջոց։ Մյուսները, հատկապես նրանք, ովքեր խիստ քննադատել են Սիրիայի քիմիական զենքի օգտագործումը և ՔԶԱԿ-ի հետ համագործակցության բացակայությունը, կարող են մտահոգություն հայտնել այս որոշման վերաբերյալ՝ պնդելով, որ Սիրիան դեռևս ամբողջությամբ չի կատարել իր պարտավորությունները։

Առաջիկա ամիսներին ուշադրությունը կկենտրոնանա ՔԶԱԿ-ի և Սիրիայի միջև հարաբերությունների վրա։ Կարևոր կլինի դիտարկել, թե արդյոք Սիրիան կշարունակի ավելի թափանցիկ և համագործակցող լինել իր քիմիական զենքի ծրագրի վերաբերյալ։ ՔԶԱԿ-ի հաջորդ զեկույցները և տեսչական ստուգումները կվճռեն, թե արդյոք այս «հանգամանքների փոփոխությունները» կլինեն կայուն և արդյունավետ՝ ապահովելու համար Սիրիայի կողմից Քիմիական զենքի կոնվենցիայի լիակատար պահպանումը։ Միջազգային հանրությունը կշարունակի մնալ զգոն՝ ապահովելու համար, որ քիմիական զենքի օգտագործումը երբեք չհանդուրժվի, և որ բոլոր երկրները կատարեն իրենց պարտավորությունները՝ դրանց տարածումը կանխելու համար։

ՔԶԱԿ-ի որոշումը կարող է նաև ազդել Սիրիայի միջազգային կարգավիճակի վրա՝ հնարավոր է, որ այն ճանապարհ հարթի այլ միջազգային ֆորումներում և կազմակերպություններում նրա մասնակցության ընդլայնման համար։ Այնուամենայնիվ, քիմիական զենքի օգտագործման հետ կապված նախկին մեղադրանքների ծանրությունը և դրանց հետևանքները դեռևս մնում են Սիրիայի դիվանագիտական հարաբերությունների կարևոր մասը։

Source: Original Article