SpaceX-ի Հավակնոտ Մուտքը Ֆոնդային Շուկա
Էլոն Մասկի գլխավորած SpaceX ընկերությունը, որը հայտնի է իր հրթիռային, արբանյակային և արհեստական բանականության (ԱԲ) տեխնոլոգիաներով, վերջերս կատարել է իր դեբյուտը ֆոնդային շուկայում՝ դառնալով ֆինանսական շուկաների ուշադրության կենտրոնում։ Ընկերությունը հայտարարել է, որ հավաքել է մինչև 75 միլիարդ դոլար՝ վաճառելով մոտ 555.6 միլիոն բաժնետոմս յուրաքանչյուրը 135 դոլարով։ Այս ցուցանիշը SpaceX-ի IPO-ն դարձնում է պատմության մեջ ամենամեծը՝ գերազանցելով 2019 թվականին Saudi Aramco-ի սահմանած նախորդ ռեկորդը, երբ նավթային հսկան հրապարակային դարձավ և հավաքեց 26 միլիարդ դոլար։
Այս ցուցակագրումը միանգամից SpaceX-ը դարձնում է ԱՄՆ-ի յոթերորդ խոշորագույն հանրային առևտրային ընկերությունը՝ գնահատելով այն ահռելի 1.8 տրիլիոն դոլար։ SpaceX-ը նախատեսում է IPO-ի միջոցով ստացված միջոցներն օգտագործել իր հավակնոտ նախագծերի ֆինանսավորման համար, ինչպիսիք են տիեզերքում ԱԲ տվյալների կենտրոնների տեղադրումը և Մարսի առաքելությունները։
SpaceX-ի Զարգացումը և Հեռանկարները
2002 թվականին հիմնադրված SpaceX-ը տարիների ընթացքում զգալի առաջընթաց է գրանցել տիեզերական տեխնոլոգիաների ոլորտում, հատկապես բազմակի օգտագործման հրթիռների մշակման գործում՝ դառնալով արձակման ծառայությունների համաշխարհային առաջատար մատակարարը։ Ընկերության վերջնական նպատակն է գաղութացնել Մարսը և այնտեղ քաղաքակրթություն հիմնել։
Ավելի մոտ Երկրին, SpaceX-ը գործարկում է Starlink-ը՝ մոտ 8,000 արբանյակներից բաղկացած հսկայական ցանց, որն առաջարկում է լայնաշերտ ինտերնետ ծառայություններ սպառողներին, կառավարություններին և կորպորատիվ հաճախորդներին։ Starlink-ը ներկայումս ընկերության միակ շահութաբեր բիզնեսն է։ Այս տարվա սկզբին SpaceX-ը ընդլայնվեց արհեստական բանականության ոլորտ՝ միավորվելով xAI-ի հետ, որը Մասկը ստեղծել էր 2023 թվականին՝ մարտահրավեր նետելու ChatGPT-ի արտադրող OpenAI-ի և Anthropic-ի նման ընկերություններին։ Մասկը ցանկանում է տիեզերքում տեղադրել հսկայական ԱԲ տվյալների կենտրոններ՝ օգտագործելու արևային էներգիան և տիեզերքի սառը վակուումը անվճար սառեցման համար, ինչը թույլ կտա այդ օբյեկտներին շրջանցել Երկրի վրա բախվող էներգիայի և սառեցման սահմանափակումները։
Ֆինանսական Մարտահրավերներ և Գնահատումներ
Չնայած իր հավակնոտ ծրագրերին, SpaceX-ը դեռևս կորուստներ կրող ընկերություն է։ Իր IPO-ի հեռանկարում SpaceX-ը գնահատել է իր առաջարկների պոտենցիալ շուկան 28.5 տրիլիոն դոլար՝ նշելով, որ այն եզակի դիրք ունի ինտեգրված, տիեզերական ԱԲ և ինտերնետ ծառայություններ առաջարկելու համար։ Սակայն, կան մտահոգություններ ընկերության բարձր գնահատման վերաբերյալ, հատկապես հաշվի առնելով, որ այն կորուստներ է կրում։
Անցյալ տարի SpaceX-ը ստացել է 18.7 միլիարդ դոլարի եկամուտ, սակայն գրանցել է 4.9 միլիարդ դոլարի զուտ կորուստ։ Ընկերությունը հայտարարել է, որ մոտ ապագայում շահութաբեր չի լինի։ Այն նաև զգալի պարտքեր ունի՝ մարտի վերջի դրությամբ մոտ 29 միլիարդ դոլար։ Հաշվի առնելով նրա ֆինանսական դրությունը՝ SpaceX-ը կգնահատվեր իր տարեկան եկամտի մոտ 94 անգամ ավելին, ինչը զգալի պրեմիում է բարձր շահութաբեր խոշոր տեխնոլոգիական ընկերությունների, ինչպիսիք են Apple-ը, Alphabet-ը կամ Nvidia-ն, բաժնետոմսերի համեմատ։
ԱՄՆ-ի ֆինանսական ծառայությունների Morningstar ընկերությունը, գնահատելով SpaceX-ի ֆինանսները, ընկերությունը գնահատել է 780 միլիարդ դոլար՝ IPO-ի 1.8 տրիլիոն դոլար գնահատումից զգալի զեղչով։ Ընկերությունը նշել է, որ SpaceX-ի հեռանկարները «շատ անորոշ են», և հաջողությունը կախված կլինի նրանից, թե արդյոք ընկերության ուղեծրային ԱԲ հարթակը կաշխատի և զգալի գործառնական ծախսերի առավելություններ կառաջարկի երկրային հաշվարկների նկատմամբ։
Ներդրողների Հետաքրքրությունը և Ռիսկերը
Ներդրողների հետաքրքրությունը՝ ինչպես մանրածախ, այնպես էլ ինստիտուցիոնալ, հսկայական է թվում, և վերջին զեկույցները ցույց են տալիս, որ IPO-ն արդեն գերբաժանորդագրված է։ Մասկի բազմաթիվ կողմնակիցներ նշում են նրա տեսլականը SpaceX-ի համար և նրա հաջողությունը Tesla-ն համաշխարհային ավտոմոբիլային և տեխնոլոգիական հսկայի վերածելու գործում՝ որպես բաժնետոմսեր գնելու պատճառ։
Fidelity ֆինանսական ծառայությունների ընկերության տվյալներով, IPO-ների մեծ մասը առաջարկում է ընդհանուր առաջարկի միայն 5%-ից 10%-ը մանրածախ ներդրողներին։ Սակայն SpaceX-ը բաժնետոմսերի շատ ավելի մեծ մաս է հատկացրել՝ մինչև 30% կամ 22.5 միլիարդ դոլար՝ մանրածախ ներդրողների համար։
Ջեյ Ռիթերը՝ IPO-ի փորձագետ և Ֆլորիդայի համալսարանի ֆինանսների պրոֆեսոր, նշել է, որ «շատ մանրածախ ներդրողներ տեղյակ չեն, որ IPO-ների մոտ 25%-ը նվազում է առևտրի առաջին օրը, և նույնիսկ ավելի մեծ տոկոսը նվազում է ավելի երկար ժամանակահատվածներում»։ Նա հավելել է, որ «բայց հաստատությունները պատրաստ են SpaceX-ին և խոշոր ԱԲ ընկերություններին բարձր գնահատումներ տալ, քանի որ այլ տեխնոլոգիական ընկերությունները ցուցադրել են աճելու և անսահման շահութաբեր դառնալու կարողություն», մատնանշելով այնպիսի ընկերություններ, ինչպիսիք են Alphabet-ը, Nvidia-ն և մի քանի այլ ընկերություններ, որոնք ունեն տարեկան ավելի քան 100 միլիարդ դոլարի հետհարկային շահույթ։
Nasdaq ֆոնդային բորսան նաև մայիսին փոխել է իր կանոնները՝ թույլ տալով SpaceX-ի նման խոշոր նորեկներին միանալ իր ինդեքսին 15 առևտրային օրվա ընթացքում՝ նախկին երեք ամսվա փոխարեն։ Այս քայլը նշանակում է, որ Nasdaq 100 ինդեքսին հետևող պասիվ ներդրումային հիմնադրամները պետք է ավելի շուտ գնեն SpaceX-ի բաժնետոմսեր։
Մասկի Վերահսկողությունը և Կորպորատիվ Կառավարման Հարցեր
Փորձագետները զգուշացնում են, որ SpaceX-ի բաժնետոմսերը կարող են ավելի անկայուն լինել առևտրի մեկնարկից հետո, քանի որ ընկերությունը IPO-ի համար առաջարկում է իր կապիտալի միայն մոտ 4%-ը։ Սահմանափակ բաժնետոմսերի հետևից վազող մեծ թվով ինստիտուցիոնալ և մանրածախ ներդրողները կարող են հանգեցնել գների կտրուկ տատանումների։
Նույնիսկ IPO-ից հետո Մասկը կպահպանի ամուր վերահսկողություն ընկերության նկատմամբ։ Միլիարդատերը ներկայումս տիրապետում է SpaceX-ի մոտ 42%-ին, սակայն ցուցակագրումից հետո բաժնետոմսերի հատուկ երկդասյան կառուցվածքը ապահովում է, որ նա կպահպանի տնօրենների խորհրդի ընդհանուր ձայների մոտ 82%-ը, ինչը նշանակում է, որ ոչ ոք չի կարող նրան աշխատանքից ազատել։ Ընկերությունը նաև սահմանափակում է բաժնետերերի կարողությունը՝ դասական հայցեր ներկայացնելու համար՝ պահանջելով նրանց դիմել Տեխասի մասնագիտացված բիզնես դատարան։ Եթե դատավորը մերժի, վեճերը կլուծվեն մասնավոր արբիտրաժի միջոցով, ինչը դիտվում է որպես ներդրողների իրավունքները խիստ սահմանափակող դրույթ։
Morningstar-ը նախազգուշացրել է, որ Մասկի գերակշռությունը SpaceX-ում նաև «կենտրոնական անձի ռիսկ» է ներկայացնում, և որ փոքրամասնության բաժնետերերը սահմանափակ հնարավորություն կունենան ազդելու ընկերության որոշումների վրա։ «Որոշումների կայացման այս կենտրոնացումը մեկ անհատի մոտ ստեղծում է կառավարման ռիսկեր, որոնք պահանջում են ուշադիր քննարկում», – ասել է Morningstar-ը։
Source: Original Article