Նոր դաշինք՝ Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում կայունության համար

Ավստրալիան և Ֆիջին ստորագրել են նոր համապարփակ դաշինք, որը միտված է ամրապնդելու երկկողմ կապերը և հակազդելու տարածաշրջանում Չինաստանի ազդեցության ընդլայնմանը։ «Խաղաղության օվկիանոսի դաշինք» անվանումով այս համաձայնագիրը ստորագրվել է Ավստրալիայի վարչապետ Էնթոնի Ալբանեզեի և նրա ֆիջիական գործընկեր Սիտիվենի Ռաբուկայի կողմից՝ Ֆիջիի մայրաքաղաք Սուվայում կայացած հանդիպման ժամանակ։

Վարչապետ Ալբանեզեն հայտարարել է, որ դաշինքը նախատեսում է փոխադարձ պաշտպանական պարտավորություններ՝ ընդգծելով, որ «Ֆիջիի վրա արտաքին ուժի հարձակումը կառաջացնի Ավստրալիայի լիակատար աջակցությունը Ֆիջիին և նրա ինքնիշխանությանը»։ Նա նաև շեշտել է Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի կարևորությունը Ավստրալիայի համար՝ նշելով, որ «Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանը տունն է։ Եվ այդ իսկ պատճառով այս այցը կարևոր է ավստրալիացիների համար։ Միասին լուծել ընդհանուր մարտահրավերներ։ Ստեղծել նոր հնարավորություններ։»

Դաշինքի հիմնական դրույթները

«Խաղաղության օվկիանոսի դաշինքը» նախատեսում է, որ երկու երկրները կխորհրդակցեն միմյանց հետ ցանկացած «անվտանգության հետ կապված զարգացման» շուրջ, որը կարող է սպառնալ իրենց ինքնիշխանությանը։ Համաձայնագրի նպատակն է «ճանաչել և հաստատել կողմերի հանձնառությունը՝ պաշտպանելու իրենց ինքնիշխանությունը, ապահովելու իրենց փոխադարձ պաշտպանական և անվտանգության շահերը և նպաստելու Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի կայունությանն ու անվտանգությանը»։ Այս համաձայնագիրը կոչված է ամրապնդելու ինչպես անվտանգության, այնպես էլ տնտեսական կապերը երկու երկրների միջև։

Ֆիջիի դերը տարածաշրջանային անվտանգության համատեքստում

Ավստրալիան արդեն իսկ պաշտպանական պայմանագրեր ունի Միացյալ Նահանգների, Նոր Զելանդիայի և Պապուա Նոր Գվինեայի հետ։ Ֆիջին դառնում է այս շրջանակի նորագույն անդամը։ Սա Ֆիջիի համար առաջին նման դաշինքն է։ Նախկինում Ֆիջին, հատկապես նախկին վարչապետ Ֆրենկ Բաինիմարամայի օրոք, ավելի սերտ հարաբերություններ էր զարգացրել Պեկինի հետ։ Սակայն, 2022 թվականին Սիտիվենի Ռաբուկայի իշխանության գալուց հետո Չինաստանի ազդեցությունը կղզում թուլացավ։

2022 թվականին Չինաստանը գաղտնի անվտանգության դաշինք էր ստորագրել Սողոմոնյան կղզիների հետ, ինչը մտավախություններ էր առաջացրել, որ այն կարող է մի օր մշտական ռազմական ներկայություն հաստատել տարածաշրջանում։ Որոշ փորձագետներ մտավախություն ունեին, որ Ֆիջին նույնպես կարող է ենթարկվել Չինաստանի ազդեցությանը։ Սակայն, 2025 թվականին Ռաբուկան հերքեց այն ենթադրությունները, թե կղզին կարող է մի օր հյուրընկալել Չինաստանի մշտական ռազմական ներկայությունը։ «Եթե նրանք ցանկանան գալ, ո՞վ կողջունի նրանց։ Ոչ Ֆիջին։ Եվ կարծում եմ, որ Չինաստանը դա լավ է հասկանում», – ասել էր նա այն ժամանակ։

Չինաստանի հրթիռային փորձարկումները և տարածաշրջանային լարվածությունը

Այս դաշինքի ստորագրումից հետո Չինաստանը փորձարկել է միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռ՝ մանեկեն մարտագլխիկով, որը արձակվել է սուզանավից Հարավային Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում։ Չինական պետական լրատվամիջոց Սինհուան այս փորձարկումը անվանել է «սովորական կարգավորում»։ Ավելի վաղ ավստրալիական թերթերը՝ Sydney Morning Herald-ը և The Australian-ը, հայտնել էին, որ չինական պաշտոնյաները տեղեկացրել էին տարածաշրջանային կառավարություններին, այդ թվում՝ Ավստրալիային, առաջիկա միջմայրցամաքային հրթիռի փորձարկման մասին։

Նոր Զելանդիայի նավերի հետևման Starboard Maritime ընկերության տվյալների համաձայն՝ երեք չինական արբանյակային հետևման նավեր ներկայումս տեղակայված են Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում։ Երկու նավ գտնվում են Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգների մոտ, իսկ մեկը՝ Սուվայի նավահանգստում։ Starboard-ի վերլուծաբան Մարկ Դուգլասը նշել է, որ «այս փորձարկումը նախապես էր պլանավորվել», սակայն ավելացրել է, որ «ծանուցումը, որը հայտնվել է Ավստրալիայի և Ֆիջիի կողմից Խաղաղության օվկիանոսի դաշինքի ստորագրումից մեկ օր անց, մեղմ ասած, հետաքրքիր է»։ Չինաստանը վերջին անգամ միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռ էր փորձարկել 2024 թվականին։

«Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանը տունն է։ Եվ այդ իսկ պատճառով այս այցը կարևոր է ավստրալիացիների համար։ Միասին լուծել ընդհանուր մարտահրավերներ։ Ստեղծել նոր հնարավորություններ։»

Էնթոնի Ալբանեզե, Ավստրալիայի վարչապետ

Այս իրադարձությունները ընդգծում են Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական լարվածության աճը, որտեղ խոշոր տերությունները ձգտում են ամրապնդել իրենց ազդեցությունը և դաշինքներ կազմել՝ ի պատասխան անվտանգության մարտահրավերների և ռազմավարական շահերի։ Ավստրալիա-Ֆիջի դաշինքը կարևոր քայլ է տարածաշրջանային անվտանգության ճարտարապետության ամրապնդման գործում՝ հատկապես Չինաստանի ակտիվ ներկայության ֆոնին։

Source: Original Article