ՖԻՖԱ-ի շուրջ աճող դժգոհությունները

Ֆուտբոլային աշխարհում աճող դժգոհությունները ՖԻՖԱ-ի նկատմամբ վերջին շրջանում շատացել են, հատկապես Աշխարհի առաջնության ընթացքում տեղի ունեցած մի շարք իրադարձությունների և կազմակերպության ղեկավարության գործողությունների ֆոնին։ Այս դժգոհությունները շոշափում են ոչ միայն երկրպագուներին, այլև ֆուտբոլային ֆեդերացիաներին, մարզիչներին և խաղացողներին։ Հարց է առաջանում, թե արդյոք ֆուտբոլը կարող է անջատվել ՖԻՖԱ-ից և նրա Աշխարհի առաջնությունից։

ՖԻՖԱ-ի նախագահ Ջանի Ինֆանտինոյի գործողությունները լայն քննադատության են արժանացել։ Օրինակ՝ ԱՄՆ հավաքականի հարձակվող Ֆոլարին Բալոգունի կարմիր քարտի արգելքի չեղարկումը, որը տեղի ունեցավ Աշխարհի գավաթի խաղից առաջ և որին, ըստ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի, ինքն է միջամտել։ Այս միջադեպը, ինչպես նաև Թրամփի և Ինֆանտինոյի մերձավոր հարաբերությունները, որոնք արտահայտվեցին Թրամփին ՖԻՖԱ-ի խաղաղության մրցանակ շնորհելով, էլ ավելի են խաթարել վստահությունը կազմակերպության նկատմամբ։

Բացի այդ, տոմսերի չափազանց բարձր գները, երկրպագուներին, պաշտոնյաներին, խաղացողների ընտանիքներին և նույնիսկ մրցավարներին վիզաներ տրամադրելու մերժումները նույնպես նպաստել են ՖԻՖԱ-ի անհանրահայտության աճին։ Այս բոլոր խնդիրները լրջորեն վնասել են կազմակերպության հեղինակությանը, որն արդեն իսկ քննադատության էր ենթարկվում երկրպագուների կողմից։

ՖԻՖԱ-ի իշխանության ամրապնդումը և դրա հետևանքները

ՖԻՖԱ-ն պատասխանատու է ֆուտբոլի համաշխարհային զարգացման համար, սակայն միաժամանակ հանդես է գալիս որպես նրա առևտրային օպերատոր, մի համակարգ, որը կառավարման շատ փորձագետներ կասկածի տակ են դնում։ Աշխարհի առաջնությունը ՖԻՖԱ-ի հիմնական ֆինանսական շարժիչ ուժն է, թեև վերջերս վերափոխված և ընդլայնված Ակումբային աշխարհի գավաթը նույնպես դարձել է առանցքային նպաստող։ Այս մրցաշարը լայնածավալ բողոքների տեղիք է տվել խաղացողների և խաղացողների արհմիությունների կողմից՝ կապված խցանված օրացույցի հետ, որն անհիմն պահանջներ է ներկայացնում։

Կառուցվածքային առումով՝ յուրաքանչյուր 211 անդամ երկրներից (որոնք մտնում են վեց մայրցամաքային ֆեդերացիաների կազմի մեջ) չորս տարին մեկ մեկ ձայն է ստանում նախագահի ընտրություններում։ Այս անդամ ասոցիացիաները ֆինանսապես պարգևատրվում են տարբեր ծրագրերի միջոցով։ ՖԻՖԱ-ի կառավարման, աուդիտի և համապատասխանության կոմիտեի նախկին նախագահ Միգել Մադուրոն, ով պաշտոնանկ արվեց 2017 թվականին՝ քաղաքական չեզոքության կանոնները կիրառելու փորձի համար, նշել է, որ «առևտրային չափումը ՖԻՖԱ-ի իշխանության համակարգի հիմքն է։ Գումարն օգտագործվում է նախագահների կողմից՝ իրենց իշխանությունը կուտակելու և ամրապնդելու համար»։ Սա բացատրում է, թե ինչու գործող նախագահները երբեք չեն բողոքարկվում և անորոշ ժամանակով մնում են իշխանության ղեկին։

Քաղաքական միջամտության հնարավորությունները

Մադուրոյի նման, մարդու իրավունքների FairSquare ՀԿ-ի Նիք ՄաքԳիհանը համաձայն է, որ ցանկացած բարեփոխում պետք է պարտադրվի ՖԻՖԱ-ին։ Քանի որ առանձին անդամ երկրները շահագրգռված չեն կամ ի վիճակի չեն փոփոխություններ կատարել, նա կոչ է անում Եվրոպական միությանը ստանձնել այս պայքարը։ «Անհրաժեշտ է քաղաքական միջամտություն։ ՖԻՖԱ-ն շտկելու այլ ճանապարհ չկա», – ասել է նա DW-ին։ «Կարծում եմ, որ ամենաակնհայտ օրինակը կլինի Եվրոպական միությունը, որը կարող է կարգավորել և կառավարել սպորտը այնպես, ինչպես կարգավորում է այլ ոլորտներ, ինչպիսին է Big Tech-ը»։

FairSquare-ը բողոք է ներկայացրել ՖԻՖԱ-ի էթիկայի հանձնաժողովի քննչական պալատ՝ Ինֆանտինոյի և Թրամփի գործարքների վերաբերյալ, մինչդեռ, առանձին, Football Supporters Europe (FSE) երկրպագուների խումբը և Euroconsumers շահերի պաշտպանության խումբը բողոք են ներկայացրել Եվրոպական հանձնաժողով՝ տոմսերի գների վերաբերյալ։ Սակայն ԵՄ-ի կողմից հստակ քայլեր դեռ չեն ձեռնարկվել, թեև նրանք նշել են, որ բողոքները քննարկվում են «ստանդարտ ընթացակարգերին համապատասխան»։

ՈՒԵՖԱ-ի և ՖԻՖԱ-ի լարված հարաբերությունները

Չնայած ՈՒԵՖԱ-ն գործում է ՖԻՖԱ-ի հովանու ներքո, այս երկու կազմակերպությունների միջև լարվածություն է նկատվում։ Դա հատկապես ակնհայտ դարձավ Բալոգունի միջադեպի ժամանակ, երբ ՈՒԵՖԱ-ն հայտարարություն տարածեց՝ նշելով, որ ՖԻՖԱ-ն «անցել է կարմիր գիծը» և արտահայտելով «անհավատալիություն նման աննախադեպ, անհասկանալի և անհիմն որոշման վերաբերյալ»։ Ավելի վաղ ՈՒԵՖԱ-ի նախագահ Ալեքսանդր Չեֆերինը քննադատել էր ՖԻՖԱ-ի գործողությունները՝ նշելով, որ «ֆուտբոլը ստեղծված է մարդկանց կապելու համար»։

Լիվերպուլի համալսարանի սպորտային բիզնեսի պրոֆեսոր Ջեոֆ Ուոլթերսը DW-ին ասել է, որ եթե ֆուտբոլում որևէ անջատում լիներ, ապա այն պետք է գար ՈՒԵՖԱ-ից կամ ՈՒԵՖԱ-ի մի շարք երկրների միավորումից։ Սակայն նա նշել է, որ «ֆուտբոլ-քաղաքականության համատեքստում դժվար է գլուխը բարձրացնել, քանի որ քեզ կկրակեն»։ Գերմանիան օրինակ է ծառայում այս առումով. 2022 թվականի Կատարի Աշխարհի առաջնությունից առաջ քաղաքական ժեստերից հետո Գերմանիայի հավաքականը և ֆեդերացիան հետ քայլ կատարեցին իրենց քաղաքական դիրքորոշումներից՝ հնարավոր է, նկատի ունենալով 2034 կամ 2038 թվականների Աշխարհի գավաթի հյուրընկալման հայտը։

Անջատման հեռանկարները և ՖԻՖԱ-ի դերը

Չնայած ՈՒԵՖԱ-ի և ՖԻՖԱ-ի միջև լարվածությանը, ֆուտբոլային աշխարհի անջատման հնարավորությունները դեռևս հեռու են թվում։ ՈՒԵՖԱ-ի դիրքերը մնացած աշխարհի ֆեդերացիաների մոտ կարող էին թուլանալ Չեֆերինի վերջին մեկնաբանություններից հետո, որ ընդլայնված Աշխարհի գավաթը շատ խաղեր է դարձնում «լիովին անհետաքրքիր»։ Աֆրիկայի և Ասիայի 13 ֆուտբոլային ասոցիացիաներից կազմված կոալիցիան «վճռականորեն մերժել է» այդ մեկնաբանությունները։

Բրազիլիայի և Արգենտինայի, ինչպես նաև Եվրոպայի հեղինակությունը այնքան էլ ուժեղ չէ, որքան թվում է՝ համեմատած Ասիայում և Աֆրիկայում Ինֆանտինոյի ազդեցության հետ։ Ուոլթերսը նշել է, որ եթե առաջատար երկրները գլխավորեին անջատումը, ապա ի՞նչ կլիներ աշխարհի փոքր երկրների հետ։ «Ի՞նչ կլիներ նրանց՝ իրենց երկրներում ֆուտբոլը զարգացնելու կարողության հետ», – հարցրել է նա։

Ինֆանտինոն պնդում է, որ ՖԻՖԱ-ի առևտրային շահերը ծառայում են ավելի մեծ բարիքի։ «Ամեն դոլար, որ մենք ստեղծում ենք, վերադառնում է ֆուտբոլ», – ասել է նա՝ հավելելով, որ «մենք ներդրումներ ենք կատարում այն երկրներում, որտեղ ուրիշ ոչ ոք չի անում՝ Հարավային Սուդան, Բուտան»։ Ներկայումս ՖԻՖԱ-ն ունի եզակի հնարավորություններ և ֆինանսական միջոցներ, որոնք այլ կազմակերպություններ չունեն։ Հաշվի առնելով, թե որքան խորն է ՖԻՖԱ-ն արմատավորված սպորտում, անջատման հնարավորությունները հեռու են թվում։ Չնայած դժգոհությունները երբևէ այսքան բարձր չեն եղել, բարեփոխումների հնարավորությունները քիչ հավանական են, եթե որևէ ֆեդերացիա, երկրների դաշինք կամ նշանավոր անհատ չձեռնարկի վճռական քայլեր։

Source: Original Article