Ճապոնիայի և Չինաստանի առափնյա պահպանության միջադեպը վիճելի ջրերում

Վերջերս Ճապոնիայի և Չինաստանի առափնյա պահպանության նավերի միջև լարված դիմակայություն է տեղի ունեցել Արևելաչինական ծովում գտնվող վիճելի Սենկակու կղզիների (չինարեն՝ Դյաոյու) մոտ։ Այս միջադեպը ընդգծում է Տոկիոյի և Պեկինի միջև աճող լարվածությունը, հատկապես տարածքային վեճերի շուրջ։ Երկու կողմերն էլ հայտարարել են, որ հաջողությամբ վտարել են մյուս կողմի նավերը վիճելի ջրերից՝ յուրաքանչյուրը պնդելով իր ինքնիշխան իրավունքները։

Ճապոնիայի առափնյա պահպանության տվյալներով՝ չինական չորս նավ մուտք է գործել ճապոնական տարածքային ջրեր, որոնք Տոկիոն համարում է իր սեփականը։ Ճապոնական կողմը հայտարարել է, որ իրենց նավերը դիմել են չինական նավերին՝ պահանջելով դուրս գալ տարածքից, և ի վերջո, նրանք հեռացել են։ Միևնույն ժամանակ, Չինաստանի առափնյա պահպանությունը հակադարձ պնդումներ է արել՝ հայտարարելով, որ իրենք են վտարել ճապոնական նավերին այն տարածքից, որը Պեկինը համարում է իր ինքնիշխան տարածքի մաս։ Այս հակասական հայտարարությունները բնորոշ են տարածաշրջանում նման միջադեպերին, որտեղ յուրաքանչյուր կողմ ձգտում է հաստատել իր դիրքը և ներկայացնել իր գործողությունները որպես պաշտպանական և օրինական։

Պատմական համատեքստ և տարածքային վեճեր

Սենկակու/Դյաոյու կղզիների շուրջ վեճը խորը արմատներ ունի և հանդիսանում է Արևելաչինական ծովի ամենալարված տարածքային վեճերից մեկը։ Ճապոնիան պնդում է, որ կղզիները եղել են իր տարածքի անբաժանելի մասը 1895 թվականից, և որ դրանք «օրինականորեն» պատկանում են Ճապոնիային։ Պեկինը, մյուս կողմից, պնդում է, որ կղզիները Չինաստանի անբաժանելի մասն են եղել դարեր շարունակ և Ճապոնիան դրանք «ապօրինի կերպով» զավթել է 19-րդ դարի վերջին։ Վեճը սրվել է 2012 թվականին, երբ Ճապոնիայի կառավարությունը գնեց կղզիներից երեքը մասնավոր ճապոնացի սեփականատիրոջից, ինչը զանգվածային հակաճապոնական բողոքների ալիք բարձրացրեց Չինաստանում։

Կղզիները, չնայած իրենց համեմատաբար փոքր չափերին, ունեն ռազմավարական և տնտեսական նշանակություն։ Նրանք գտնվում են կարևոր նավագնացության ուղիների մոտ և ենթադրվում է, որ շրջակա ջրերում կան նավթի և բնական գազի զգալի պաշարներ։ Սա ավելացնում է կղզիների նկատմամբ վերահսկողության համար մրցակցությունը, քանի որ ցանկացած երկիր, որը վերահսկում է կղզիները, կունենա բացառիկ տնտեսական իրավունքներ դրանց շուրջ գտնվող մեծ ծովային տարածքի նկատմամբ։

Աճող ռազմական ներկայություն և դիվանագիտական լարվածություն

Վերջին տարիներին Չինաստանը զգալիորեն ընդլայնել է իր ռազմածովային ներկայությունը տարածաշրջանում, այդ թվում՝ իր առափնյա պահպանության նավերի պարբերական պարեկությունները Սենկակու/Դյաոյու կղզիների մոտ։ Այս գործողությունները Ճապոնիայի կողմից դիտվում են որպես կարգավիճակի փոփոխության փորձ՝ միակողմանիորեն և ուժի միջոցով։ Ի պատասխան՝ Ճապոնիան նույնպես ուժեղացրել է իր պաշտպանական հնարավորությունները և հաճախակիացրել է իր առափնյա պահպանության նավերի պարեկությունները։

Միացյալ Նահանգները, որը Ճապոնիայի հետ անվտանգության դաշինք ունի, հստակ հայտարարել է, որ դաշինքը տարածվում է նաև Սենկակու կղզիների վրա։ Սա նշանակում է, որ ցանկացած հարձակում Ճապոնիայի կողմից կառավարվող կղզիների վրա կարող է դիտվել որպես հարձակում Միացյալ Նահանգների վրա, ինչը էլ ավելի է բարդացնում իրավիճակը և բարձրացնում տարածաշրջանային հակամարտության հնարավորությունը։

Դիվանագիտական մակարդակում երկու երկրները շարունակում են պնդել իրենց դիրքերը՝ միաժամանակ փորձելով խուսափել բաց հակամարտությունից։ Այնուամենայնիվ, նման միջադեպերը, ինչպիսին է վերջին բախումը, ցույց են տալիս իրավիճակի փխրունությունը և ցանկացած պահի սրվելու ներուժը։ Երկու կողմերի միջև հաղորդակցության ուղիները մնում են բաց, սակայն վստահության պակասը և ազգայնական տրամադրությունները բարդացնում են կայուն լուծման հասնելու ջանքերը։

Արձագանքներ և ապագա հեռանկարներ

Միջադեպին հաջորդող արձագանքները տարբեր են եղել։ Ճապոնիայի կառավարությունը կոչ է արել Չինաստանին զսպվածություն ցուցաբերել և հարգել միջազգային իրավունքը։ Չինաստանի կառավարությունը, իր հերթին, կրկին հայտարարել է կղզիների նկատմամբ իր անվիճելի ինքնիշխանության մասին և մեղադրել Ճապոնիային սադրանքների մեջ։

Առափնյա պահպանության նավերի միջև նմանատիպ դիմակայությունները սովորական են դարձել Սենկակու/Դյաոյու կղզիների մոտ։ Չնայած դրանք հաճախ չեն հանգեցնում բաց բախումների, սակայն դրանք մշտական հիշեցում են տարածաշրջանում առկա վտանգավոր դինամիկայի մասին։ Վերլուծաբանները նշում են, որ երկու երկրներն էլ պետք է զգույշ լինեն՝ խուսափելու համար միջադեպերի սրացումից, որոնք կարող են դուրս գալ վերահսկողությունից։ Տարածաշրջանային անվտանգության համար կարևոր է, որ Տոկիոն և Պեկինը գտնեն միջոցներ՝ կառավարելու իրենց տարածքային վեճերը դիվանագիտական ճանապարհով և նվազեցնելու ռազմական լարվածությունը։

Source: Original Article